عبدالله مستوفى
220
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
برطبق اصول فوق الذكر ، اعلام ميدارم كه بعضى از امتيازاتى كه در گذشته باجانب داده شده است ، بايد اساسا مورد تجديدنظر واقع گردد . ما بايد به تمام همسايگان به نظر دوستى نگريسته و با همهء آنها مناسبات حسنهء همجوارانه داشته باشيم . و روابط مؤدت و تجارت را محكم كنيم . در تجديد تشكيلات ، ما بايستى در استفاده از مساعدتهاى جميع دول ، اعم از آنكه مساعدتهاى مزبور به صورت مستشار يا سرمايه باشد ، آزاد باشيم ، و هيچ ملتى هرقدر قوى و نيرومند باشد ، نبايد آزادى ما را محدود نمايد . ما آزاديم و آزاد باقى خواهيم بود . بنام همين اصول ، و بخاطر همين اصولست كه الغاء قرارداد ايران و انگلستان مورخهء اوت 1919 را اعلام ميدارم . قراردادى كه موقع انعقاد آن ، وضعيات دنيا دگرگون بود ، و موجباتى كه ما را ناگزير به استفاده از آن مينمود ديگر وجود ندارد . ارادهء قطعى اصلاحات داخلى ، و تصميم بعظمت و نيرومندى قشون ، ما را از احتياج به قراردادهائى كه در نتيجهء وضعيات تغييريافتهء دنيا ، و حوادث بر ما تحميل گشت ، مستغنى مىسازد . من الغاء قرارداد ايران و انگلستان را اعلام ميدارم ، تا تأثيرات سوئى بر سيرهء ما نداشته باشد . زيرا ، در ظرف مدت صد سال اخير ، در سختترين و تيرهترين دقايق تاريخ ما ، انگلستان بدفعات دست دوستانهء خود را ، براى مساعدت نسبت بايران دراز كرده ، و از طرف ديگر ، ايران نيز بدفعات نسبت بانگلستان صداقت و وفادارى خود را ثابت نمود . بنابراين ، نبايد گذارد يك چنين دوستى تاريخى ، بواسطهء عقد قراردادى كدر گردد ، و الغاء قرارداد هرنوع سوء تفاهمى را كه ما بين ملت ايران و انگلستان وجود داشته ، معدوم و شالودهء جديدى را براى طرح مناسبات صميمانهء ما با تمام ممالك طرحريزى خواهد نمود . انتظار داريم ، پس از تصديق قراردادهائى كه نمايندهء ما با حكومت مسكو منعقد نموده ، باب روابط وداديه با روسيه مفتوح و نگرانى توقف قشون اجانب بوسيلهء تخليهء هردو طرف به عمل آيد . هموطنان : بنام شاهنشاه جوانبخت ما كه از اعليحضرت وى جميع احكام ساطع است . بنام قشون دلير و فداكار وى ، من شما را بانتظام و سعى و كوشش و در نجات وطن دعوت مىنمايم . من اعتماد بوطنپرستى شما دارم ، من اعتماد بمشاركت شما دارم . از تمام شماها درخواست مىنمايم ، كه بوسيلهء طرح پيشنهادها و تقديم افكار و مشورتهائى كه در نزد من كمال وقع و تعظيم را خواهد داشت ، مرا مساعدت كنيد . اكنون اعلام ميدارم ، كه از اين ببعد زحمت ملاقات كمتر خواهم داشت . لكن هرگونه مسائلى كه كتبا ارسال گردد ، مورد توجه و مطالعهء كامل واقع خواهد شد . در همان حال اعلام ميدارم كه هيچچيز ، و هيچ ملاحظهاى مرا از مهمى كه بر عهده گرفتهام ، باز نخواهد داشت . زيرا پس از تفضلات سبحانى و تأييدات اولياى اسلام ، بتوجهات قاهرانهء شهريار ارجمند مستظهر و بنيات پاك متكى هستم ، حتى اگر برادرم در نجات مملكت از مصائب كنونى مخالفت ورزد به او رحم نخواهم كرد . هموطنان شما را بانتظام و كار دعوت مينمايم . » « س - ضياء الدين طباطبائى ، رئيس الوزراء ، هشتم حوت 1299 شمسى »